Oι τρέχουσες ερευνητικές προσπάθειες της ερευνητικής μας ομάδας από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κρήτης, με στυλοβάτη τον καθηγητή κ. Ιωάννη Σουγκλάκο επικεντρώνονται στη βελτίωση της διάγνωσης και της θεραπείας του καρκίνου του παχέος εντέρου. Απώτερος σκοπός μας είναι να περάσουμε από την …πανάκριβη ιατρική στην ιατρική ακριβείας. Σε μια “ογκολογία ακριβείας” που σέβεται την ιδιαίτερη γενετική, μοριακή, ακόμα και… μικροβιολογική ταυτότητα του εκάστοτε ασθενούς!
Προς αυτή την κατεύθυνση στρατολογήσαμε ασθενείς με μη μεταστατικό, χειρουργήσιμο καρκίνο παχέος εντέρου που επρόκειτο να λάβουν μετεγχειρητική χημειοθεραπεία. Πυρήνα της ερευνητικής υπόθεσης αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο οι γενετικές μεταλλάξεις και το μικροβίωμα συσχετίζονται και επηρεάζουν τον κίνδυνο υποτροπής αυτής της κατηγορίας ασθενών, καθώς και την ανταπόκριση τους στη συστηματική θεραπεία. Ουσιαστικά επιδιώκουμε μία εξατομικευμένη αντιμετώπιση αυτού του πληθυσμού, βασισμένη στη γενετική ταυτότητα του όγκου, την υγρή βιοψία και το μικροβίωμα. Ο προσδιορισμός των υποπληθυσμών χαμηλού κινδύνου οι οποίοι δεν χρήζουν περαιτέρω θεραπευτικών χειρισμών είναι καθοριστικής σημασίας ιδίως αν αναλογιστούμε ότι η απρόσκοπτη επιμήκυνση της διάρκειας χορήγησης χημειοθεραπείας δύναται να επιδεινώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής λόγω τοξικότητας, αλλά και να διπλασιάσει το κόστος θεραπείας.
Ο σχεδιασμός της μελέτης έχει ήδη δημοσιευτεί στο περιοδικό “Cancers” με υψηλή απήχηση και τα πρώιμα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Το μικροβιακό DNA των τριών μικροοργανισμών Bacteroides fragilis, Escherichia Coli και Candida albicans ανευρέθη σε ένα ποσοστό έως και 41%, ενώ ένα ποσοστό έως και 20% ήταν ομόζυγο για τους πολυμορφισμούς των υποδοχέων της βιταμίνης D και 50% για τους πολυμορφισμούς των υποδοχέων δίκην διοδίων (toll-like receptors) “TLR”, οι οποίοι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανοσολογική μας απόκριση, στην καρκινογένεση και στην εξέλιξη της νόσου. Κυκλοφορούντα καρκινικά κύτταρα ανευρέθησαν σε σημαντικό ποσοστό σε τρία διαφορετικά στιγμιότυπα: πριν αναλάβει δράση ο χειρουργός, μετεγχειρητικά αλλά και με το πέρας της μετεγχειρητικής χημειοθεραπείας. Συγκρίνοντας μέσω βιοπληροφορικής ανάλυσης τα αποτελέσματα του μικροβιώματος 150 περίπου ασθενών με τα αποτελέσματα του μικροβιώματος 90 υγιών φοιτητών ανεδείχθη σημαντική διαφορά μεταξύ τους στη μικροβιακή ποικιλομορφία του εντερικού αυλού. Επιπροσθέτως, βακτήρια από 4 διαφορετικά γένη που ταυτοποιήθηκαν σε ασθενείς και έχουν συσχετιστεί με την ανάπτυξη καρκινογένεσης, δεν ανευρέθησαν στους φοιτητές. Σημειώνεται ότι η ανίχνευση των κυκλοφορούντων καρκινικών κυττάρων, καθώς και των πολυμορφισμών των υποδοχέων της βιταμίνης D ή των υποδοχέων “TLR” συσχετίστηκε σημαντικά με την ανεύρεση μικροβιακών τμημάτων των ανωτέρω βακτηρίων στην κυκλοφορία του αίματος. Ολοένα και περισσότερα δεδομένα υποστηρίζουν τη συσχέτιση των προαναφερθέντων μικροοργανισμών και πολυμορφισμών με την καρκινογένεση και την εξέλιξη της νόσου. Ως εκ τούτου, η ενσωμάτωσή τους σε ένα καινούργιο προγνωστικό εργαλείο φαίνεται να είναι πολλά υποσχόμενη.
Τι προσπαθούμε εμείς, επομένως; Τίποτα παραπάνω από το να γίνουμε μία «μαντάμ Ζαΐρα» που θα δύναται να προβλέψει με ακρίβεια τον κίνδυνο υποτροπής των ασθενών με πρώιμο καρκίνο παχέος εντέρου, όχι βασισμένη σε μαγικές σφαίρες και τραπουλόχαρτα, αλλά σε συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και γενετικούς πολυμορφισμούς. Και πού θα μας ωφελήσει αυτό το αναδυόμενο προγνωστικό εργαλείο; Αφ’ ενός θα προφυλάξει τους ασθενείς ευνοϊκής πρόγνωσης από περαιτέρω τοξικότητα και αφ’ ετέρου θα περιορίσει την οικονομική ζημία από την ανώφελη παράταση των ογκολογικών παρεμβάσεων. Εργασίες όπως η συγκεκριμένη σέβονται την ξεχωριστή ταυτότητα κάθε ασθενούς και κατ’ επέκταση τις επιταγές της «Ογκολογίας ακριβείας».
Ανδρέας Κουλούρης
Υποψήφιος Διδάκτωρ και Ακαδημαϊκός Υπότροφος, Τμήμα Παθολογικής Ογκολογίας, Karolinska Institutet, Στοκχόλμη, Σουηδία
Υποψήφιος Διδάκτωρ, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο της Κρήτης, Ελλάδα
πιμελητής Παθολογικής Ογκολογίας, Κέντρο Ογκολογίας Θώρακα, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Karolinska, Στοκχόλμη, Σουηδία